De Madonna van de aandacht

Madonna del Parto

De ‘Madonna del Parto’ is een madonna met een privilege: ze heeft een heel museum alleen voor zichzelf. Het fresco van Renaissance-schilder Piero della Francesca is het hoogtepunt én het enige kunstwerk in een tot museum omgebouwd schoolgebouw in een piepklein gehucht in Umbrië. De madonna met haar trotse zwangere buik is hier ontworteld van haar traditionele omgeving: een kerk, een muur, een altaar, een kapel. Na jaren van kerkbezoek om kunstschatten in originele context te bekijken, doet dat wonderlijk aan, verfrissend zelfs.

De entree voor het museum van de Madonna is fors: € 6,50 voor een kaartje, dat schept al een hoge verwachting. Voor iets van waarde moet je iets over hebben, en je wilt jezelf toch niet teleurstellen? Kan Madonna het podium vullen? Op die manier al voorgesorteerd, ga ik de donkere filmzaal in, waarin een goede film wat uitleg geeft over context en geschiedenis van het fresco, en een enkele details laat zien die je anders misschien zouden zijn ontgaan. Samen met andere gasten bekijk ik de film. Dan ben ik er klaar voor en via een gang word ik naar de tweede donkere ruimte geleid: de expositiezaal. Het voelt als een ‘rite de passage’: als een hoveling die opwachting mag maken bij de koningin, als een jonge page op weg naar de ridderslag. De verantwoordelijkheid van het moment is tastbaar.

De enige lichtbron in de zaal is het fresco. Levensgroot en onontkoombaar vult de Madonna de ruimte, in prachtige kleuren. Je wordt gedwongen te kijken. Misschien werkt het zo goed juist omdat je niet in die kerk bent, waar deze Madonna haar werkzame krachten uitoefende ten gunste van zwangere vrouwen. Je ziet de Madonna zoals ze is geschilderd en niet zoals ze aan het ‘werk’ is. De opstelling dwingt je jezelf te verhouden tot dit fresco, los van kunsthistorische lijstjes.

Op gepaste afstand is een bankje, en verschillende gasten in verschillende stadia van bekijken en bewonderen van het werk nemen plaats. Er is tijd. Er is ruimte, en er is ook delen zonder woorden. Het onmiddellijk tevoorschijn trekken van de mobiele telefoon blijft achterwege. Hoewel je natuurlijk best een foto wil maken. Maar dan van een detail wat je raakt, of vanuit een invalshoek die je treft. En om die te vinden moet je er bij stil staan. Rondlopen. Dichterbij. Links, Rechts, zitten, staan. Als vanzelf cirkelen de bezoekers om elkaar heen. Details die mensen elkaar aanwijzen, worden door alle ogen gevolgd. En dat alles in een weldadige geconcentreerde rust. Ik maak juist een foto van de aandacht waarmee het kunstwerk wordt bekeken.

Zelf kan ik mijn ogen niet afhouden van de openspringende jurk van de Madonna. Haar blosje verraadt ook een spanning, een opwinding, ondanks haar koele blik. De onschuldige ogende tweeling-engelen  zijn dan ook onverbiddelijk: ook als deze madonna zich misschien in haar eigen ruimte had willen terugtrekken – een mooie sprookjestent – zou dat niet kunnen. Ze duwen haar naar center stage. Haar verantwoordelijkheid is hier, haar aanwezigheid is gevraagd, gewenst en vereist. Dat maakt ons tegelijk vragend publiek en voyeurs. Hoezo moet ik hier met mijn neus op de feiten worden gedrukt? Ik voel zelfs iets opstandigs opkomen door dat ostentatieve zwanger-zijn.

De madonna zelf staart me aan, ik vind haar krachtig, op het arrogante af. “Kom maar naar mij, ik kom niet naar jou” lijkt ze te zeggen. Ze drukt een gevoel van vanzelfsprekende volwassenheid uit. Ze zegt me dat ieder mens in staat is om te creëren: nieuw leven maar ook de wereld om zich heen. Dat doet deze Madonna ook in deze ruimte.

Met gemak houdt ze ons in haar greep voor veel langer dan de 10-20 seconden die gemiddeld aan een schilderij worden besteed in een museum. ‘Slow art’ heet dat inmiddels. En ik ben om. Deze ontmoeting vergeet ik niet meer, in tegenstelling tot de talloze madonna’s met kind die ik in Umbrië heb gezien. ‘Aandacht maakt alles mooier’ zegt een reclameslogan. Maar er is meer aan de hand. Met aandacht creëer je een unieke ervaring: je eigen persoonlijke ervaring. Dat zijn vandaag de dag totaal platgetreden woorden. Maar in dit geval is het precies wat ik wil zeggen. Ik gun ieder zijn eigen unieke authentieke Madonna. In Umbrië, in Rome, of gewoon thuis op de bank. 

In Rome is slechts één aan Piero della Francesca toegeschreven plafondschildering te vinden: in het winkeltje van de Santa Maria Maggiore. De werken in het Vaticaan zijn overgeschilderd door Rafaël.

Museo Madonna del Parto

Ik ben geniaal!

Colosso

Van jezelf zeggen dat je ‘geniaal’ bent… dat doen we niet zo in Nederland. Wij zijn immers het volk van ‘doe maar gewoon’. De Romeinen hadden daar echter geen enkel probleem mee, en hadden daarvoor zelfs een ‘geniale’ constructie bedacht. Ieder persoon heeft een eigen aparte geest bij zich, zijn ‘genius’ – en die is verantwoordelijk voor je slimme ingevingen, je creativiteit, je ideeën.

Keizer Augustus maakte daar op slimme wijze gebruik van en gaf zijn ‘genius’ een belangrijke rol in zijn propaganda. Hij liet niet zichzelf, maar zijn ‘genius’ als godheid vereren. In de hoek van het forum van Augustus is een podium waarop een meer dan levensgroot beeld stond: zijn genius, in de gedaante van Augustus zelf. ‘Is dat niet wat erg veel zelfverheerlijking?’ vragen de Nederlandse toeristen. Ik zeg: nee. Volkomen terecht. Dat zouden we vaker moeten doen!

Voor de oude Romeinen was de genius een continue begeleider, de scheppende aanleg, die geest van uitmuntendheid die de persoon bij zich had. Een goddelijke deeltje als inspiratie-machine, als de creativiteitsprocessor: letterlijk een ‘voortbrenger’. Niet de persoon, maar zijn genius zorgt voor spectaculaire prestaties. Dat is een geweldige constructie: je bent dus genie en mens tegelijk, en hoeft niet voortdurend aan torenhoge verwachtingen te voldoen! De moderne mens, ingeklemd tussen verwachtingen, fear-of-missing-out en de realiteit van je mogelijkheden, kan daar nog zijn voordeel mee doen.

Menselijke trekjes

Het idee van de genius maakt creativiteit tot een concrete figuur. Iemand of iets die als een trouwe vriend naast je staat, die je kunt leren kennen, waarvoor je kunt zorgen, die je gesprekspartner is, en soms net menselijke ‘nukken’ vertoont. Die je ook de schuld kan geven als het niet lukt…Een hele prettige gedachte! Want soms is je genius beledigd en verstopt hij zich in een hoekje. Je inspiratie is weg. Komt dat gevoel bekend voor? Je zult hem dan moeten paaien, verleiden, en de ruimte geven..

Augustus had dat helder gezien. Door zijn genius door iedereen te laten vereren en zo in de spotlight van de aandacht te plaatsen, zette de First Man of Rome zijn goddelijke begeleider aan het werk. Met resultaat zou je kunnen zeggen: de meest invloedrijke staatsman van de afgelopen twintig eeuwen creëerde een wereldrijk, en gaf de geschiedenis een nieuwe wending. En Augustus zelf kon toch (relatief) bescheiden blijven over zijn prestaties, want het tenslotte allemaal het werk geweest van zijn genius.

Offers

Hoe kun je nu je genius stimuleren tevoorschijn te komen en voor je te werken? Vereren van het goddelijke gebeurde in de oudheid door de goden letterlijk te voeden met een offer. Iets kostbaars werd verbrand aan de voet van het godenbeeld, de geur daarvan zou de goden positief stemmen en ze verleiden je verzoek in te willigen. Een lekker vers gebraden lammetje of een exclusieve essence: hoe heerlijker de geur hoe effectiever het offer zou zijn.

Maar wat kunnen wij offeren om onze genius te voeden? Misschien wel het grootste offer dat wij kunnen geven, is onze tijd. Onze kostbare tijd. Het goud van de 21ste eeuw. De druk van onze agenda voelen we allemaal. Maar je kunt agenda ook gebruiken om je creativiteit te luchten en te verleiden om de zon op te zoeken. Maak een afspraak in je agenda met jezelf! Ga iets doen dat je al lang voorgenomen hebt, of besteed tijd wat je het liefste doet. Misschien wil je gewoon niks doen (en dat is niet facebooken). Doe alles met aandacht, met liefde. Dan krijgen de ideeën de ruimte om zich in jouw brein te vormen.

Bonus

Jouw genius is jouw eigen inspiratiebrenger. Hij zit altijd op jouw schouder, niet op die van een ander, en vertaalt de energie van de goden alleen voor jou. Dat maakt je uniek en speciaal. De resultaten zijn dan ook altijd heel persoonlijk. Voor Augustus was de onsterfelijkheid van Rome zijn levenswerk, en de onsterfelijkheid van zijn eigen naam de miljoenenbonus.

Vanmiddag maakte ik een wandelingetje over de Via Fori Imperiali, naar de keizerfora, om even gedag te zeggen aan de (genius van) Augustus. De voetafdruk van het beeld is nog te zien. Het maakte dat ik me positief en ‘geladen’ voelde. Eenmaal thuis schreef ik dit op. Met een geurig kopje thee naast me. Mijn genius had de boodschap begrepen.

Date with self…. en Stanislao

Stanislao Kostka

Vanmiddag heb ik een date.. Een ‘date- with-self’,  het is tijd voor een ‘me-momentje’.  De boel de boel laten en doen wat je je hebt voorgenomen te doen. Dat kan moeilijker zijn dan het lijkt, zeker in Rome waar je op iedere straathoek wordt afgeleid. Al lang wil ik de kapel van Stanislao Kostka bezoeken, een Poolse jongeling die in Rome gestorven is in de 16e eeuw en heilig werd verklaard. In Bernini’s kerk van Sant’ Andrea del Quirinale moet heel mooi beeld van hem zijn. Dat moet ik zien!

Verder lezen

De poort van oud en nieuw

poort

Vanochtend heb ik een afspraak ver buiten de stad. De route voert over de provinciale SS3, het tracé van de antieke Via Flamina. Langs de weg liggen op veel plaatsen nog achteloos de basaltblokken van de antieke Romeinse snelweg. De lange weg terug naar Rome eindig ik bij de oude stadspoort: de Porta Flaminia of tegenwoordig de Porta del Popolo. Dit is niet zomaar een poortje, dit is een Poort die iets Belooft..

Verder lezen

Vloeiende vormen

cropped-header2l-1.jpg

Eigenlijk is het opvallend dat in een stad als Rome, de hoofdstad van het katholicisme, de sensualiteit je op iedere straathoek aanstaart. Geen wonder dat sommige priesters het er warm van krijgen. De blondgelokte engelen, uitnodigende madonna’s, heiligen in extase, of naakte Venussen kunnen je niet onberoerd laten, en ook een gids wordt nog wel eens van haar stuk gebracht door een toevallig passerende welgespierde marmeren atleet.

Verder lezen

Een vat vol verhalen

prassede

Waarvan gaat je hart in de fik? Vroeg Michèle. Tja .. aarzelend antwoord ik: “mensen, geschiedenis, verhalen, Rome.. . Maar wat moet je daar nou mee..” Gooi maar in mijn pet zou de Nederlander zeggen. Of zoals men in Rome kan doen: gooi het in de put der eeuwen. De kerk van Santa Prassede is zo’n vat vol verhalen over mensen uit alle tijden, en zelfs mijn 14-jarige gaste schrijft er een voetnoot bij.

Verder lezen