Rome tips

Theatraal Barok.... In de kerk

Alles is geoorloofd in liefde, oorlog en... Barok. Elke dag om 17.30 kun je in de Gesú kerk, de hoofdkerk van de Jezuiten, een uitbundig theatraal spektakel bijwonen. In de barok werden alle kunstvormen tezamen gebruikt om een verpletterende indruk op de gelovige te maken: schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur, theater, kleur, licht en muziek. Elke dag het levensgrote zilveren beeld tevoorschijn getoverd van de heilige Sint Ignatius met een spectaculaire lichtshow begeleid door het donderend geraas van koorzang. De machinerie dateert al uit de 17e eeuw en is weer gerestaureerd. Waarschuwing: schokkend voor doorgewinterde sobere noorderlingen!

Ook leuk met kinderen: Torre Argentina Katten-asiel

Niet overal hebben katten zo’n goed leven als in Nederland. Bij de ruines op het Largo Torre Argentina, midden in de stad, nemen vrijwilligers de zorg op zich voor de talloze zwerfkatten in de stad. Er liggen er altijd veel op en tussen de stenen, maar je kunt het asiel zelf ook bezoeken. Enthousiaste medewerkers stellen de kinderen voor aan de katten, die allemaal een naam hebben. Steun het werk van het asiel door een mok of een speldje te kopen. Ingang Largo Argentina hoek via Florida en Via Arenula, trap naar beneden. Open elke dag van 12 tot 18.00 u (zomers’s 20.00 u). www.romancats.com

Onbekende Bernini

In de kerk van de Florentijnse bankiers in Rome, de San Giovanni de’ Fiorentini, zijn twee onbekende bustes van de hand van Gianlorenzo Bernini te vinden. Je moet daarvoor in het rechterschip de bordjes ‘museo’ volgen. De bustes zijn portretten van twee weldoeners van een hospitaal en hebben alle kernmerken van het meesterschap van de jonge Bernini. Kijk naar de manier waarop de verschillende stoffen en huidstructuren heel aannemelijk zijn gemaakt. Het zijn ook echt unieke portretten met levendige ogen en een karaktertekening van het model, hoewel één van de twee gemaakt is naar een dodenmasker. Er staat in het museumpje ook nog een beeld dat door sommigen wordt toegeschreven aan een jonge Michelangelo. San Giovanni de’Fiorentini, Via Acciaioli 2, ma-vr 10-13 u.

Tomaten op Testaccio

Waar leer je een stad beter kennen dan op de markt? Neem metro naar Piramide of de bus naar de Via Marmorata of Via Ostiense en wandel de wijk Testaccio binnen. Deze wijk werd vroeger gekenmerkt door het grote gemeentelijke slachthuis. Nu gesloten maar de overdekte markt vormt nog steeds het hart van deze volkswijk. Zoek in de markthal het stalletje dat zich specialiseert in enkel tomaten! Er zijn veel verschillende soorten en iedere soort geeft een andere smaak aan de saus. De verkoper maakt de ideale mix voor je gerecht. Twee woorden Italiaans is wel handig, want veel verder dan Romeins dialect komt men hier niet.

Uw kaartje alstublieft!

De logistiek van de toeschouwers in het Colosseum was een geoliede machine. Via 88 genummerde ingangen stroomden de Romeinen de arena binnen om de spektakels bij te wonen. Gewapend met hun benen toegangskaartje, waarvan er vele zijn gevonden, klommen ze de trappen op en de gangen door tot hun rang en stoel. De zitplaatsen waren strikt naar sociale klassen ingedeeld: de senatoren onderin, de slaven en vrouwen helemaal bovenin. Rijken hadden net als in de Arena hun eigen ‘vip-boxen’ en konden het amfitheater betreden via ingangen die waren geparfumeerd tegen de geur van bloed en dood.
De antieke toegangsnummers zijn nog goed te zien op de buitenring van het gebouw: boven iedere boog staat een Romeins nummer. Het best is dat te zien aan de kant van het Forum, waar vaak de paardenkoetsen staan. Daar zijn de stenen schoongemaakt zodat de oorspronkelijke kleur van het travertin weer is te zien.

Naar levend voorbeeld

Overal in Rome zie je antieke zuilen met al dan niet passende kapitelen. De mooist bewerkte zijn de Corintische kapitelen. De Grieken inspireerden zich op de decoratieve bladeren van de Acanthusplant. Deze plant kun je in Rome op vele plekken in levende lijve tegen komen. De bladeren zijn donkergroen en gekarteld. In juni en juli valt de acanthus extra op door prachtige bloemenkaarsen van wel 80 cm hoog. Witte bloemen worden beschut door roze en paarse schutbloemen. Sommige soorten bloeien ook in Nederland: misschien heb je er wel één in de tuin!

Trompe l'oeil Trevi-fontein

Iedere toerist komt minstens één maal langs het grootste spektakel in Rome: de Trevi-fontein. Al was het maar om de terugkeer naar Rome te garanderen! Gooi wel het muntje met je rechterhand over je linkerschouder, anders werkt het niet… (en moet je terugkomen om het nog een keer te doen). Eigenlijk is de Trevi-fontein niet meer dan een gigantisch decorstuk tegen de achtergevel van een 18e eeuws palazzo. In het gebouw zijn gewoon mensen aan het werk en soms staat er ook een raam open. De hertog van Poli, die deze bouwval net volgens de laatste trends had laten opknappen, verzette zich met hand en tand tegen de plannen van de paus voor de fontein onder zijn slaapkamerraam. Maar tevergeefs. Een jongen uit de familie was zo ongelukkig daarover dat hij uit meest rechtse raam op de bovenverdieping is gesprongen, zijn dood op de rotsen tegemoet. Het raam is dichtgemetseld en vervangen door een trompe l’oeil schildering.

Antieke rijkdom: Piazza Mattei/Via dei Funari/Via Caetani (noordzijde Getto)

Zoek de ingang van het Palazzo Mattei, nu het Italiaans instituut voor Amerikanistiek. Als de poort open staat (ma-do 9.00-16.00, vr 9.00-14.00 u), kun je de binnenplaats oplopen. Daar wacht je een verrassing. Dit gebouw was één van de palazzo’s van de steenrijke familie Mattei. Om hun rijkdom te tonen lieten ze kostbare antiquiteiten inmetselen in de muren van hun binnenplaats. Sarcofagen, portretbustes en antieke beelden verfraaien de binnenplaats. Als je de trap oploopt naar het balkon heb je nog een mooier zicht. Langs de muren van de trap zijn de mooiste antieke sarcofagen geplaatst.

Loop terug naar het plein. Dit plein ligt net buiten het oud Joodse getto. De familie Mattei beheerde de sleutels van de poorten van het getto. Op het plein staat een van de leukste fonteinen van Rome: de schildpaddenfontein. Deze fontein is in 1585 gebouwd en in de 17e eeuw werden de schildpadden toegevoegd.

De dansende beeldhouwer en het hondje, de St. Pieter op muishoogte

Een bezoek aan de St. Pieter is een overweldigende ervaring. Overal waar je kijkt is wel iets te zien dat een speciale betekenis heeft voor deze plek. Overal? Ja! Zelfs op muishoogte! De middelste deuren van de St. Pieter zijn ooit gemaakt voor de oude kerk die op deze plek stond. Met de deuren wilde de paus een belangrijk concilie uit 1437 gedenken. Aan de voorkant is dat netjes afgebeeld, compleet met grote afbeeldingen van Paulus en Petrus. Maar aan de achterkant van die deuren, aan de binnenkant dus, heeft de beeldhouwer Filarete een grapje uitgehaald. Je kunt het zien door bijna op de grond te gaan liggen. Op de onderste decimeter van de deuren heeft hij zichzelf en zijn medewerkers afgebeeld, terwijl ze ronddansen van plezier. Er springt een hondje rond en één van de hulpjes slaat een tamboerijn. Filarete voorzag zijn kunststuk van een handtekening en de wijze woorden: “Anderen hebben het geld, maar Filarete heeft het plezier!” En zo is het maar net…

Frisse koffie uit het gouden kopje

Koffie in Italië is geen drank maar een mensenrecht! Bijna iedere Italiaan neemt deel aan de uitgebreide koffiecultus. ’s Ochtends even snel een bar in om in twee minuten (maximaal) een espresso weg te tikken. De barista, barman die de koffie prepareert, staat in hoog aanzien en houdt zijn segreti del caffè voor zich. Ongetwijfeld een van de redenen waarom hij een vaste klantenkring aan zich bindt. Een ijskoud alternatief voor dampend hete koffie heeft Bar Tazza d’Oro (Het Gouden Kopje) vlakbij het Pantheon (hoek Via dei Orfani). Hier maakt men Granita di caffé, een soort schaafijs van koffie. Een bekertje wordt gevuld met (gezoet) koffie-ijs-schaafsel en voorzien van een flinke dot slagroom. Om een granita te bemachtigen, moet je je wel houden aan de logistieke regels van een Italiaanse bar: eerst een bonnetje halen! Dat doe je achter in de zaak, waar ook de koffiebonen worden gebrand. Je kunt je ook laten verleiden om koffie en kopjes (!) te kopen met het Tazza d’oro logo als origineel souvenir. Maar eerst langs de counter voorin om de granita op te halen. Dit is aan de kant van het Pantheon; je uitzicht is minstens zo aangenaam als de inhoud van je bekertje...

Koffie en cake bij Augustus, hip eten rond antiek mausoleum

Keizer Augustus liet voor zichzelf en zijn familie een indrukwekkend mausoleum bouwen vlak achter de huidige Corso. In de jaren 30 liet Mussolini strenge fascistische gebouwen neerzetten rondom de ruïne. Het is niet eens zo lang geleden dat het Piazza Augusto Imperatore een vergeten hoek was van het centrum, waar vooral hangjongeren en zwerfhonden een plek vonden. Vandaag de dag hebben een drietal zeer trendy eetgelegenheden het plein weer goed op de kaart gezet en voor nieuw leven gezorgd.
Als eerste opende Gusto haar deuren op nr. 9. Gusto is een modern restaurant/pizzeria/vineria/bar en kookwinkel. De keuken is fusion, maar de pizza is ook voortreffelijk! Voor het heerlijke lunchbuffet staan de Romeinen vanaf half 1 in de rij. Onder de strakke, fascistische bogen rond het plein kan zeer verantwoord buiten worden gegeten.
Aan de overkant opende niet lang geleden het Recafè (nr. 36). Dit adres is vooral voor liefhebbers van Napoli een thuishaven plek in Roma. Heerlijke koffie en Napolitaanse specialiteiten als sfogliatelle, bladerdeeg met ricotta. Natuurlijk serveren ze ook (Napolitaanse) pizza. Recafè is de gehele dag open.

De sleutel per favore! Middeleeuwse propaganda

De kerk van SS. Quatro Coronati lijkt van buiten niet erg gastvrij: Maar het loont de moeite om de steile Via SS. Quatro Coronati te nemen om in deze kerk een onvervalst staaltje middeleeuwse propaganda te gaan zien. In de kapel van San Silvestro is een 13e eeuwse frescocyclus, die laat zien dat de paus toch echt de baas is boven de keizer. Constantijn de Grote, de eerste Christelijke keizer van het Romeinse Rijk, heeft het namelijk zelf gezegd!
In een middeleeuws stripverhaal is te zien hoe Constantijn met nare puisten wordt genezen dankzij paus Silvester. Als dank geeft Constantijn, die zich inmiddels heeft bekeerd, de mijter van de macht aan de paus.
Om in de kapel te komen moet je om de sleutel gaan vragen. Eenmaal door de strenge poort is in het tweede binnenhof aan de rechterkant een deur naar de portiersloge. In deze donkere ruimte is een luikje. Daarachter zit de ‘non-van-dienst’: in het klooster wonen nonnen die een stil leven lijden. Aan haar vraag je de sleutel van de kapel van San Silvestro. Tegen betaling van een offerte uiteraard. Het luikje gaat dicht en door een draaihekje verschijnt de felbegeerde sleutel. De deur van de kapel is aan de andere kant van de ruimte. En niet vergeten de sleutel terug te brengen! De kerk ligt tussen Colosseum en San Giovanni in Laterano.

Holland in de Heilige Stad

Veel Nederlanders die Rome bezoeken willen graag de kerk van de Friezen bekijken. Dat kan op woensdag tussen 10 en 12.30 uur, en op zondag voor de mis (10.00 u). Dit kleine kerkje ligt op een steenworp afstand van de St. Pieter. Nederlandse vrijwilligsters ontvangen bezoekers met Hollandse koffie, thee en een (Hollands) koekje. Zij leiden je rond en vertellen de vele oude verhalen van de geschiedenis van deze kerk.
Op deze plek werden al vanaf de 9e eeuw pelgrims uit de Lage Landen ontvangen. Bij schermutselingen tussen paus en keizer is het kerkje verwoest en later in handen gekomen van het Vaticaan. Vanaf 1992 is de kerk aan de Nederlandse gemeenschap in bruikleen afgestaan, mede dankzij de inspanningen van kardinaal Simonis. Officieel heet de kerk Santi Michele e Magno. Magnus was een Friese martelaar uit de 3e eeuw, en nog steeds zijn enkele kerken in Friesland aan hem gewijd. In het heilig jaar 2000 is van stenen uit Friese parochies een muur-monument gemetseld boven de Heilige Trap. Deze trap met 33 treden was in vergetelheid geraakt maar in 2000 weer in ere hersteld.
Met je gezicht naar het St.Pietersplein linksom. In de straat die parallel loopt aan de armen van het plein, is een trap met een poort te zien. Daarboven is de ingang van de kerk.

Zoek Maria en het kindje…. Het hele jaar Napolitaanse Kerst in Rome

Vlakbij het Foro Romano aan de Via dei Fori Imperiali staat een eerbiedwaardige kerk: de SS Cosma e Damiano. Cosma en Damiano waren Arabische artsen die vanwege hun geloof (en hun succes als genezers) de martelaarsdood zijn gestorven. Een goede reden om deze kerk te bezoeken is het kleurrijke 7e eeuwse absismozaiek met de beide heiligen.
Maar een minstens zo goede reden, is de andere schat van deze kerk: een originele Napolitaanse Kerststal uit 1700! Geheel in de Napolitaanse traditie gaat het hier niet alleen om een devote afbeelding van Maria met het kindje in de kribbe, maar is er een compleet theater van het dagelijks leven te zien. Allerlei mogelijke miniatuurfiguurtjes hebben een plek gevonden in het tafereel: natuurlijk de koningen, maar ook rovers, handelaars, wasvrouwen, slagers, muzikanten, dronkemannen, soldaten, vissers, koks, kooplui, kinderen, kippen, honden, kamelen, ezels, kampvuren, kookpotten en huisjes waar genoeglijk een lichtje brandt. Het duurt even voor je Maria, Jozef en het Kindje hebt gevonden! Als je eindelijk wegkijkt, lijkt het alsof je de poppetjes hoort fluisteren...
Toegang tot de presepio is een offerande van € 1,-.

Enkele van deze tips van Persoonlijk Rome zijn eerder gepubliceerd op www.italie.nl